Chữ nghĩa

Trang website này có nhiều bài hay, và vui, về nghiệp vụ báo chí. Ví dụ ở mục "Nhặt sạn".

Vớ đại một bài "nhặt sạn" để... nhặt sạn nhé :)

Xứ... cảng thơm

Hoa hậu xứ cảng thơm năm 2005 Diệp Thúy Thúy cho rằng không nên tiết lộ tên của kẻ sàm sỡ những nữ nghệ sĩ trong đài TVB mà cho nhân vật này một cơ hội. (Hoa hậu Hong Kong cho ‘yêu râu xanh’ cơ hội; VNExpress, 5/2/2009)

Hương Cảng được gọi thành "cảng thơm" thì đại khái là không sai về chữ nghĩa, nhưng xưa nay có ai gọi Xứ cảng thơm như kiểu Xứ Anh Đào (Nhật) hay Xứ sở Sương mù (Anh) đâu nhỉ? Không lẽ cứ tên như thế nào, dịch ra tiếng Việt như thế rồi đặt thành điểm đặc trưng.

Còn nhờ một cuốn hồi ký của một nhạc sĩ nổi tiếng (xin không nêu tên) gọi Midway Town là "Thị trấn Giữa Đàng." Ngày xưa thế nào không biết, chứ bây giờ thì chả biết nó nằm giữa cái gì. Và mùi thơm thì không phải là đặc trưng của Hongkong rồi.

Vậy Sừng châu Phi liệu có được gọi là... xứ sừng hay không?

Kết luận: Phát minh giỏi đấy, và... không hợp lý!

*

Bình luận:

1. Gọi Hương Cảng thành "xứ cảng thơm" thì hơi buồn cười, vả chăng, đối với những ai chỉ biết Hồng Công qua cái tên bây giờ là... Hongkong, thì có thể không hiểu được.

2. Nhưng không thể ví kiểu gọi này với kiểu gọi "Xứ (sở) Sương mù", "Xứ anh đào" (tức là lấy một đặc điểm của một địa danh để gọi một cách hình ảnh về vùng đấy ấy, cho dù trong tên của địa danh không có cái đó). So thế thì quả là khập khiễng!

3. Phạm Duy thì có gì đâu mà phải giấu tên nhỉ? Mà nơi Phạm Duy ở là Midway City chứ Midway Town nào đâu?

Nói chung, không nên tổng quát hóa quá. Nếu trong văn cảnh khi người ta "hình tượng hóa" một tên gọi bằng tiếng Tây (bằng cách "dịch" nó ra tiếng Việt), mình vẫn hiểu địa danh ấy là cái gì, ở đâu, thì cũng tạm chấp nhận được rồi. Ví dụ, gọi là nước "Bờ biển ngà" (voi), nghe hơi thô, nhưng cũng hiểu mà. (Bọn Hung cũng gọi như vậy, có thể vì Hung lạc hậu, đọc Côte d'Ivoire hay Ivory Coast khó vô? ;)

4. Kết luận: Bài "Dọn vườn" trên muốn hóm, nhưng không hay lắm :)

Bonus: Cũng ở đây, ngẫu nhiên tìm được 1 bài của NCTG. Website đăng lại có nguồn (người dịch, xuất xứ...) đàng hoàng, chuẩn xác.

Nhưng có 1 điều đáng nói là tên nước Hung được Việt hóa thành Hungari, còn Budapest lại giữ nguyên (nhẽ ra, phải là Buđapét, hoặc Bu-đa-bét như nhiều người hay gọi, kiểu "đèn pin - đèn bin". Biên tập như thế là "nhất bên trọng..." rồi ;)

Nếu bên cạnh việc giữ nguyên theo một chuẩn nào đó của Tây (quốc tế), ta chủ trương để phiên âm hoặc cách viết thông qua Hán - Việt của một số danh từ riêng đã quen mắt quen tai với người Việt thì nên thống nhất, ví dụ: Hung (Gia Lợi), Ba Lan, Mễ Tây Cơ (Mếch Xích)... Chứ không nên để xen kẽ Budapest, (hồ) Balatông, v.v... (Thiển ý thui).

(*) Minh họa (chôm của wiki): Phụ nữ "Bờ biển ngà", chả hiểu liên quan gì đến "Sừng châu Phi" trong bài "dọn vườn" hay không?

"Huyền thoại bất tử"

Nhờ các bạn ở nhà cho biết các info là phim này có đáng xem không, có đáng đưa đi quốc tế không nhé...

Vì hai năm trở lại đây, "Sống trong sợ hãi" và "Chuyện của Pao" (thời chưa có Thủy Top) nói chung các bạn Hung bên này đều hài lòng.

Nhất là vì trong cả hai phim, đều có yếu tố mà các bạn ấy bảo đàn ông Việt Nam sướng, là có thể đa thê :)

(*) Ảnh minh họa chỉ có ý nghĩa giải trí, câu khách, ít liên quan đến nội dung entry này :)

Lặt vặt

1. Hôm nay thì quả thực đã hết tết rồi. Xem TV thấy ở nhà đi lễ chùa nườm nượp, nhưng bên này thì chẳng hề có chút không khí gì. Nghe kể hôm qua có thầy bên nhà qua làm lễ cầu an hay tụng niệm đầu năm gì đó, tổ chức ngay tại hội trường một TTTM của người Việt, mà bà con bán ở đấy cũng chả buồn đi, mới thấy sự thờ ơ, chán chường có vẻ đã lên đến tột đỉnh.

Cũng không có gì lạ. Năm nay, có vẻ mọi thứ sẽ còn khó nhọc gấp nhiều lần năm ngoái. Xem tin Hung mà sờ đâu cũng thấy hung tin, khiếp đảm!

2. Bị hỏng Net có 2 hôm mà công việc đình trệ ghê gớm. Mới thấy, khoa học kỹ thuật làm cuộc sống và cách sống của con người đổi thay ghê rợn. Không cần nói gì xa xôi, bây giờ chỉ cần không có cái mobile chả biết hẹn hò công việc thế nào?

Cơ mà, ông bà bố mẹ mình ngày xưa, khổ nhưng có khi sướng hơn vì không phải dị ứng với những tiếng chuông reo giục giã công việc có thể khiến mình phát điên thời nay...

(Tuy nhiên, hiện đại vẫn có thể hại điện như thường, tỉ dụ vụ này :)

3. Cún hôm nay có vẻ mệt, hay khóc, cho vào cũi một tí là đòi ra, dậm giật khóc lóc ầm ĩ.

Cu cậu lớn rồi, đã biết nhiều trò quái, ví dụ nghe ai hắt xì hơi thì cũng bắt chước để trêu ngươi. Hoặc, nghịch phá quá trời, nhưng cứ thấy mẹ vào là chắp tay sau đít bỏ đi, ra vẻ ta đây không can hệ gì (bố thì cậu cả chả sợ :)). Tối qua cu cậu nghịch thế nào mà ngã té nhào, cắn vào lưỡi, máu chảy hết áo mẹ, hoảng quá. Nhưng trong khi mẹ gọi điện cho bà nội hỏi xem phải làm thế nào thì chị Thui Vân điềm nhiên bảo, ở trường cô giảng trong nước bọt có muối, sẽ tuụ cầm máu thôi... Thế mới thấy bố mẹ tụt hậu kiến thức cơ bản quá :)

4. Cứ tưởng có Net, thư từ, thiệp viết tay coi như tuyệt chủng. Ấy vậy mà đúng mùng 1 Tết, bố nhận được thiệp của cô Anna Hoàng, gửi (bưu điện) từ nhà sang! Vui và cảm động lắm!

Nhờ có Net - chính xác hơn là nhân vụ bạn sinh viên Vũ Anh Tuấn bị bọn đầu trọc (?) giết - mà bố mới biết cô Anna hồi 2004. Cũng trong vụ ấy, vô tình (nhưng rất ngoạn mục) mới tìm lại được bạn Hana, người có phong cách bài đầu trọc Nga rất hung hãn, cương quyết và trước sau như một: ý tưởng lái máy bay "ném bom chết hết bọn trọc" hồi 2004, đến bây giờ vẫn được Hana bảo lưu trong vụ bạn sinh viên bị sát hại mới đây :).

Bonus: Quyền tự do ngôn luận và thể hiện ý kiến "thực chất là một tội lỗi mà mọi dân tộc văn minh đều lên án" (Mark Twain) - có thể coi là câu nói hay nhất của ngày :)

Minh họa: vẫn là cành đào thắm, vật đắc ý của mẹ cún tết năm nay, đã có tấm thiệp của Anna đặt lên...

Cụ Hồ

Đọc lại mấy bài báo cũ về tết ở Việt Nam từ vài chc năm trước, tự nhiên lại nhớ tới... cụ Hồ: theo nhật ký của cụ ngoại viết cho bố, bố cún thời nhớn hơn cún bây giờ dăm bảy tháng, đã hơi nghêu ngao được "Năm qua thắng lợi vẻ vang..." :)

VTV4 cũng vừa đưa phóng sự về cụ Hồ và cảnh lãnh đạo Đảng ta vừa tới thắp hương tưởng nhớ cụ ở căn nhà số sáu mấy (quên không kịp ghi lại), là nơi cụ trút hơi thở cuối cùng cách đây 40 năm. Thế hóa ra không phải cụ mất ở Chủ tịch phủ nhỉ?

*

Một số bài báo của cụ (mà không ký tên cụ, chỉ bút danh), hay lắm chứ không phải không: ngắn gọn, súc tích, dễ hiểu, đi thẳng vào vấn đề và ấn tượng. Nhưng đó là điều mà báo giới bây giờ khó làm, vì thời ấy cụ có thể nói thẳng như thế, không phải "lách", kể cả trong những vấn đề nhạy cảm...

Tết nhất, phải đưa lại đôi câu đối sau của cụ, đăng trên tờ "Cứu quốc" Xuân 1946, nhân dịp Tết Nguyên đán đầu tiên của Việt Nam độc lập:

Rượu cộng hòa, hoa bình đẳng, mừng Xuân độc lập.
Nắng tự do, gió bác ái, ăn Tết dân quyền.

Cụ thật sáng suốt: các khái niệm "tự do", "bình đẳng", "bác ái", "độc lập", "dân quyền"..., hơn 60 năm từ khi câu đối ra đời, vẫn là mục tiêu đeo đuổi và phấn đấu (dài dài) của xã hội Việt Nam!

(*) Minh họa: bà nội cún được chụp với cụ Hồ, thời kháng chiến, ở chiến khu, tháng 7-1953. Ảnh do ông Đinh Đăng Định chụp.

Tết đến rồi!

Thì 30 tết rồi mà...

Cái ảnh trên là Thu Vân sau khi cùng mẹ trang trí cây đào mini. Đây là lần đầu tiên nhà bố cún có đào, dù là... giả. Mà vì giả, nên sắc nó thắm lắm, rất chi là... “nhân diện đào hoa tương ánh hồng” ;)

Dù myselfvn có bảo "đào giả thì có làm quái gì?", nhưng, phần vì, bên này làm gì có đào thật (hoặc đôi khi có đi nữa thì cũng không đến lượt mình), phần vì, lên núi chặt trộm đào của Tây, về cắt tỉa, ấp ủ, hãm... cho nó nở đúng vào dịp tết, đúng là một hoạt động rất sang trọng kiểu Nguyễn Tuân, nhưng khốn cái bố cún chả có chút thời gian nào, nên đành viện cớ không muốn theo vết xe đổ của các bác phá phố hoa Hà Nội, để khiếu :) Do vậy, đây vẫn là một sự kiện quan trọng của nhà cún, và mẹ cún thì "vu" ngay là do có cún, nên mới có biến cố "gấm hoa" này. ;)

Dầu sao, tết năm nay, mẹ cún đã bỏ công chuẩn bị từ trước như giò thủ, bánh nếp, chè kho, măng miến..., và chiều nay thì rả rích một số thứ nữa, nên khả năng là sẽ rất thịnh soạn. Hẳn nhiên, vẫn biết, ăn uống là một trong những nét văn hóa... man rợ của người Việt, nhưng Tết nó phải vậy, từ thời các cụ rồi :) (Một nét văn hóa "man rợ" nữa là đi thăm hỏi hàn huyên này nọ, thì bên này gần như đã được miễn, và thay thế bằng cú "hội ngộ" tập thể của cộng đồng tối hôm kia, giản tiện và hiệu quả vô cùng ;))

Tết cũng là dịp bắt buộc phải tổng dọn nhà, và đây là cái bố cún e ngại vô cùng. Từ khi có cún, nhà đã biến thành một đống rác khổng lồ (dĩ nhiên, bố cún có góp phần đáng kể với phương châm "miễn là có trật tự trong hỗn loạn") và cứ dọn thì 5 phút sau thì kết quả đâu lại hoàn vậy. Cả ngày hôm qua, bố mẹ cún đã xả thân làm vụ này (nói đúng ra, mẹ cún dọn là chính :)), nhưng quả thật, đến hôm nay kết quả không còn mấy :)

*

Bây giờ là chiều tối ở nhà rồi, chắc ông nội cún đang lụi hụi với cành đào, hoặc ngồi xem TV tết. Còn bên này, cún chắp tay đi lại các phòng, quát tháo om sòm, đôi lúc lại diễn thuyết ỏm tỏi như... Trotsky. Cún có biết tết Việt Nam sắp đến không nhỉ?

Mẹ cún lo xa, cứ sợ cún và Thu Vân bị "mất gốc", nên có ý đào tạo, giáo dục "truyền thống" (trong trường hợp này là về lễ tết Việt Nam). Thì đây cũng là điều hôm trước bố cún được một tờ báo trong nước cật vấn: Tết với thế hệ thứ hai bên này, thì có ý nghĩa gì không? Hay cũng... vầy vậy thôi?

Bố cún nghĩ rằng, có lẽ ở đâu, đi đâu, thì cái "chất" Việt Nam nó vẫn có sẵn, hoặc (tiềm) ẩn trong tim (lòng) mỗi người Việt, dù là trẻ con hay ông già. Cùng lắm thì cái cách thể hiện ra ngoài nó khác thôi (ví dụ, trẻ con bên này sẽ không ưa những nghi lễ ồn ã và mệt mỏi mang tính bắt buộc của người lớn trong dịp tết). Với cún và Thu Vân, sống trong một gia đình Việt, bố hy vọng rằng cái tết truyền thống Việt Nam sẽ có vị trí đáng kể bên cạnh những lễ hội của Hungary, và như thế là các con đã "đa văn hóa", đã "mở" hơn bố mẹ rất nhiều rồi.

Chẳng cần phải sợ gì lắm đâu...

Ông đồ & Lộn ruột

Xem mấy bài viết ở đây, và ở đây, mà lộn ruột!

Đúng như Phạm Duy nói khi ổng làm "Vỉa hè ca", rồi "Tục ca", cách đây cũng đã 40 năm: có những lúc, kìm không nổi, cứ phải chửi!

Lại nhớ "Ồng đồ già" của Vũ Đình Liên: "Những người muôn năm cũ - Hồn ở đâu bây giờ?"

Bác Đông A còn bình tĩnh phân tích rốt ráo được ở đây. Còn bố cún chỉ biết văng: "TSB chúng nó..."

*

Bản dịch chữ Hán "Ông đồ":

LÃO TÚ TÀI

Mỗi niên đào hoa khai
Tổng kiến lão tú tài
Truy nghiễn hồng tiên bãi
Thông cù nhân vãng lai

Đa thiểu thị tự dã
Trách trách tiễn chu kì
"Xảo bút nhất huy tựu
Như phụng vũ long phi"

Lãnh lạc niên phục niên
Có khách hà mang nhiên
Hồng tiên bi sắc thân;
Truy nghiễn sầu mặc kiên...

Tú tài do tại ty
Quá lộ hữu thùy tri
Tiên thượng hoàng diệp lạc
Thiên biến tế vũ phi

Kim niên đào hựu tân
Bất kiến cựu thời nhân
Trù tướng không hàng vọng
Cổ hồn hà qui vân?

(Lý Việt Dũng dịch)

"Tiếng Việt"

Vừa được myselfvn gửi cho bài "Tiếng Việt" của Lê Tâm phổ thơ Lưu Quang Vũ (LQV).

Những bài thế này (hoặc như kiểu "Ôi quê tôi" của Lê Minh Sơn), nghe vào dịp năm hết tết đến, bâng khuâng nhớ nhà, thương quê nhớ nước, v.v... rất thích hợp. Nếu được nghe tại trận, sáo, bộ gõ, ghi-ta gỗ bập bùng, hẳn còn hay nữa.

Bài hay, tất nhiên một phần cũng vì lời (dựa theo thơ) LQV đã rất hay rồi. Với bài thơ này, bố cún có một kỷ niệm không đặc sắc lắm, nhưng cũng kể đây, ngõ hầu mua vui dăm ba trống canh.

Số là, hồi 1993 bố cún có dịp sang Nga, ở nhà một cô chú người quen. Do tiếng Nga ú ớ nên hay săn cái gì tiếng Việt để đọc giải sầu.

Báo chí sách vở (từ Việt Nam "đánh" qua) hồi ấy ở Nga nhiều hơn hẳn Đông Âu, nhất là vì có mấy quầy sách báo trên DOM 5 (hồi nó còn chưa bị OMON dẹp). Hàng tuần, bố cún hay lên đó 1-2 lần mua báo, xem (cọp) sách, chủ yếu cũng để mua từng phần "Tiếu ngạo giang hồ" (dạo ấy Việt Nam mình chưa in lại đẹp đẽ trang trọng như giờ đâu, mà một ông nào đó bên Nga photocopy lại bản dịch cũ ở Sài Gòn, chữ được chữ mất, có khi mất cả vài trang do sách gốc chắc bị bác nào "ngồi trong hố xí đợi ngày mai" nên đã hứng chí thiến dăm tờ :). Những chuyện này đều hay, sẽ kể kỹ ở dịp khác.

Vì lượng sách báo Việt ngữ dồi dào như vậy, nên... thùng rác của khu tập thể nơi bố cún tạm trú cũng hay có sách vở :). Bố cún thường chực ở đó, để... bới - nhưng về sau thấy mất vệ sinh và thể diện quá, nên có đánh bạo đề nghị nhà hàng xóm, trước khi vứt cái gì vào hố rác, mà có liên quan đến chữ nghĩa giấy má, thì cho bố cún liếc qua kiểm duyệt cái.

Nhà ấy rất ngạc nhiên trước đề nghị (rất nhã nhặn) này, nhưng vì "thằng này hiếu học" nên cũng chấp thuận. Kết quả là, bố cún có nhiều báo để xem, cắt được một số tư liệu giữ lại, và hời hơn cả là vớ được một cuốn "Cổ học tinh hoa" (đầy đủ, nhưng đã mủn), và tập "Mây trắng của đời tôi" (NXB Tác phẩm mới, 1989 - đã bị trẻ con xé lung tung ở bên trong, mất tới hơn một nửa, nhưng kỳ diệu là vẫn còn bìa và bài "Tiếng Việt" thì nguyên xi, có thể vì là bài thứ hai, sau "Nơi ấy", mà trẻ con chỉ hay thích mân mê bìa và xé tận sâu bên trong thôi).

Đây là lần đầu tiên bố cún được đọc bài thơ ấy (cùng nhiều bài khác, rất hay, của LQV), và thú thật là ứa nước mắt!

Tuy nhiên, vì lý do... vệ sinh, tập thơ LQV không thể giữ được ở nguyên trạng của nó :((. Tiếc của giời quá, bố cún mò lên nhà một tay bạn, giờ là soái xiếc gì đó ở Nga, ở đấy có máy photocopy. Mất 1 buổi tối (lừa khi cả nhà tay bạn đã yên giấc nồng) để chụp lại cuốn thơ, rồi hì hụi cắt và lấy ghim dập lại để nó thành hình y như cuốn sách! Sáng sau, chào hỏi dăm ba câu lơ láo ngọt nhạt, bố cún chạy biến để phi vụ khỏi bị lộ.

Tuần sau, tay bạn gọi điện rủ lên ăn cơm. Hắn thông báo cái máy photocopy đã bị hỏng (có thể do máy Nga không chịu nổi công suất gần 100 trang 1 đêm?), nhưng hắn đã sửa rồi, và lần sau có muốn "lưu trữ tư liệu gì thì cứ làm vào ban ngày, anh em ở văn phòng đây sẽ giúp đỡ" :)

Nhờ cậu bạn tốt bụng, và tất nhiên, nhờ sọt rác của nhà hàng xóm, đến giờ bố cún vẫn giữ được tập photocopy ấy... Mỗi lần giở nó ra, và đọc LQV, có cảm giác như hay hơn nhiều so với đọc ở các tập mới, bìa bóng, thơm mùi mực bây giờ...

(*) Không dính dáng gì đến đề tài này, có một chuyện nữa khá buồn cười đối với bố cún. Ấy là, dạo ở Hà Nội, được myselfvn nồng nhiệt mời tới Tadioto giao lưu, thưởng thức trình diễn thơ, v.v..., mọi nhẽ. Qua điện thoại, thấy myselfvn giới thiệu rất nồng hậu về „cơ sở văn hóa” này, nhưng giờ mới dám thú thực là, khi ấy nghe câu được câu mất, cũng không hiểu lắm Tadioto là cái gì, nghe cứ như... Nhật Bổn :). Lại sợ bị „quê”, không dám hỏi lại - tất nhiên, phần cũng vì bận một số bổn phận nữa – nên cuối cùng đã xin phép được „hẹn dịp khác”.

Giờ mới thấy tiếc quầy quậy... :((