Quyền được sai lầm

Thấy cái này hay hay (chưa bàn đúng sai), dịch cho cả nhà coi cho vui.

PS. Tròn 3 tháng sau này bố cún viết cái entry này, anh Chiến được "đặc xá". Miễn bàn mọi thứ râu ria, anh Chiến - cũng như mọi ký giả - có quyền được sai. Mừng cho anh!

QUYỀN ĐƯỢC SAI LẦM

Nhiều người biết rằng một cá nhân trung bình chỉ sử dụng được 10% những năng lực thực sự có sẵn của họ. Vào những thời như Nghiêu Thuấn, khi dân tình sung túc và vấn đề lớn nhất chỉ là mùa hè đưa vợ con đi đâu chơi, con số 10% ấy cũng có thể coi là đủ.

Tuy nhiên, hiện tại, hẳn là bạn cần nhiều hơn thế. Trước một việc không như ý, thế nào bạn cũng có hai lựa chọn: hoặc là chửi rủa rầm rĩ (và dĩ nhiên, cảm thấy trong lòng thoải mái được chút ít, nhưng điều này không hề giúp bạn ra khỏi vũng lầy, cho dù chỉ nửa bước), hoặc tự đặt câu hỏi cho mình: làm sao để có một thêm một chút từ 90% còn lại...? Vì, bây giờ bạn rất cần điều đó!

Hãy thử nói về khả năng thứ hai - không phải vì chuyện chửi bới là không hay, và rất có thể bạn có lý khi chửi nữa kia. Tuy nhiên, câu hỏi cần được đặt ra là "chúng ta sẽ tốt hơn bằng cách nào?", chứ không phải là "vì ai mà chúng ta tệ hại thế?"

Nói cách khác, hãy xem xét những năng lực của bạn và thử tìm hiểu, điều gì ngăn cản bạn tận dụng những năng lực đó.

* Nỗi lo thất bại khiến bạn đánh mất những năng lực.

Một nhận định chả có gì đặc sắc phải không bạn? Hãy kiên nhẫn một chút, chúng ta thử đi tiếp. Thực ra, trong khẳng định đơn giản trên, tiềm ẩn lời đáp (cho dù, có thể chưa toàn diện) cho câu hỏi "tài năng là gì?" Một ví dụ điển hình: bạn hãy xem lại những clip cũ của Madonna vào thời 1983 chẳng hạn, cô ta gào thét ca khúc được ưa chuộng đầu đời của mình với chất giọng mà với nó, có thể thắng trong cuộc chiến Iraq. Nhưng nếu xem một concert nào đó gần đây của cô, bạn có thấy thấy rằng, Madonna đã học được rất nhiều trong nghệ thuật ca hát.

Nhưng tại sao con người chúng ta sợ thất bại? Vì sợ tổn thất? Bề ngoài thì có vẻ như thế, nhưng sự thật là ở đây:

* Cơ sở của nỗi lo thất bại là nỗi lo phạm sai lầm.

Đúng thế. Nói thực, con người có thể vượt qua bất cứ tổn thất nào và hồi sinh từ bất cứ trạng thái nào. Nhưng khi ai đó bị K.O. và trọng tài đếm đến 9 anh ta vẫn nằm dưới sàn, thì đây không phải là do sự tổn thất. Mà do anh ta không dám, không thể trực diện với sai lầm của mình.

Bạn thử nghĩ xem, từ nào khó nói ra nhất? Không phải là tên một hợp chất hữu cơ nào đâu. Mà là: "thật đáng tiếc", "tôi xin lỗi", v.v... Tại sao? Vì khi nói ra những câu đó, bạn đã thừa nhận bạn sai lầm. Nỗi lo phạm sai lầm là thứ trì níu bạn hơn bất cứ điều gì khác. Bất cứ lúc nào, bạn cũng có thể làm lại hầu như bất cứ thứ gì và nói thực, chúng ta không nên tin lắm vào huyền thoại của những vấn đề không có lời giải đáp. Nhưng, một điều có thể dồn bạn vào chân tường: nếu bạn không dám trực diện với khả năng bạn đã sai lầm.

* Bạn có quyền sai lầm!

Nhưng tại sao trực diện với khả năng bạn đã sai lầm lại khó nhọc như vậy? Là vì cái thế giới mà chúng ta đang sống luôn có chiều hướng lên án sự sai lầm. Ai sai lầm, đó là kẻ bại. Và kẻ bại là người hạ đẳng.

Nhưng bạn hãy nghĩ theo một hướng khác. Kẻ bại KHÔNG PHẢI là người sai lầm. Kẻ bại là người ĐẦU HÀNG, hạ vũ khí. Nghĩa là, có phạm sai lầm đi nữa, bạn cũng không phải kẻ bại. Ngược lại, bạn hãy để ý rằng, bạn càng cố gắng "phù hợp với những điều kiện ngoại cảnh" mà bạn đang sống bao nhiêu, bạn sẽ càng ít dám sai lầm bấy nhiêu. Và như thế, bạn càng ít có khả năng khai thác được những năng lực tiềm ẩn trong bạn bấy nhiêu.

Bạn có quyền sai lầm! Cố nhiên, mỗi sai lầm đều có giá, có hậu quả của nó, bạn phải gánh chịu những hậu quả ấy. Và vấn đề là ở đây. Dễ dàng tin rằng sở dĩ chúng ta không dám sai lầm là vì chúng ta sợ những hậu quả. Không phải vậy: kỳ thực, chúng ta sợ chính sự sai lầm. Càng có khả năng dẹp đi nỗi sợ hãi này, càng có khả năng ngẩng đầu nói rằng "tôi đã sai lầm" bao nhiêu - thì bạn sẽ càng có thể tận dụng những năng lực tiềm ẩn THỰC SỰ trong bạn bấy nhiêu. Thêm nữa, bạn sẽ càng ít sai lầm!

Chúc bạn thành công!

(H.L. dịch)

Tadioto & myselfvn

Ui, bận quá, bận quá, nên chưa dám vác mặt lên đây! Cám ơn các bạn đã thăm hỏi, và cám ơn các bạn mà bố cún đã có dịp được diện kiến trong mấy tuần ở Việt Nam. Nhiều chuyện ở nhà xin được thư thư, sẽ bá cáo sau...

Trước hết, quảng bá cái này của/cho bạn myselfn. Gấp, gấp, vì bạn ý sắp đi Đông Kinh ("thế là mợ nó đi Tây" ;)

Minh họa: ảnh đương sự (giữa), mùa đông 2008 (còn nhiều ảnh quý/nhạy cảm khác, liên hệ bố cún ;)

Bổ sung: Xin lỗi mấy bạn mà đã hứa (hão), nhưng rùi thì thời gian eo hẹp quá, cuối cùng không gặp mặt được. Và các bạn mà bố cún không kịp báo về chuyến về này - thực ra chỉ là đôi ba tuần cuối năm tranh thủ (lén, lẻn) về thăm nhà... Hẹn các bạn lần gần nhất! :((

*

Tadioto – 113 Triệu Việt Vương – Hà Nội
17-1-2009

Xin mời đến thưởng thức chương trình biểu diễn âm nhạc của nhóm tác giả M6 (Nguyễn Lê Tâm, Nguyễn Vĩnh Tiến, Ngô Hồng Quang, Trần Đức Minh, Nguyễn Tuấn và Ngô Tự Lập) cùng nghệ sĩ Nati Brooks.

Nếu có điều kiện (và nhã hứng) - không có cũng chã sao, tại đây, bạn có thể chia sẻ quần áo ấm, giày dép và quà tết cho các em nhỏ ở Sơn Vĩ, một trong những xã nghèo nhất của Mèo Vạc. Nhà báo Nguyễn Thị Thu Trang (Blogger Tơ Rang) sẽ đích thân mang quà tết của chúng ta đến trao tận tay các em. Nếu nhiều quà mình chia cho các em bé nghèo khác nữa.

Nhận quà: 18h – 19h

Thưởng thức âm nhạc: 19h – 20h30

Xin cảm ơn anh xã, tình yêu của anh (nhà văn Nguyễn Quý Đức), nhóm M6 và bạn Tơ Rang - Những người đã rộng lòng sát cánh cùng tớ tổ chức vụ này.

Các bạn không cần tặng quà chia tay cho tớ, cứ mang quần áo ấm cho các em nhỏ là tớ cảm ơn lắm rùi (quà cho tớ thì mình tính sau:-P)

Hi all, please come to help make this event a success, with music and a good cause Saturday!

Musical warm-up

Hanoi musicians M6 and guest performer Nati Brooks play at

Tadioto, 113 Trieu Viet Vuong, on Saturday, Jan 17 from 6pm

Bring old sweaters, scarves, children's clothes, toys, etc and give them to poor villagers in Ha Giang. Journalist Nguyen Thi Thu Trang, who has won awards for writing on children's issues and for her charity work, will take them up to the mountains on her annual Tet winter run.

Sinh nhật NCTG

Đúng vào ngày này 7 năm trước (12-12-2001), một tờ báo nhỏ đã ra đời...

Tồn tại được với hơn 230 số báo giấy và hiện giờ, trên mạng, đến nay NCTG vẫn chỉ là một tờ báo nhỏ, của một (nhóm nhỏ trong một) cộng đồng Việt nhỏ ở một nước nhỏ. Có chăng, điều đáng nói, nó là một tờ báo độc lập và tự lực, và có lẽ vì thế, ít nhiều hữu ích...

Ngần ấy năm chẳng phải khoảng thời gian quá dài đối với một đời người, đời một tờ báo, nhưng cũng là một nỗ lực không nhỏ của vài anh em chủ trương. Vả chăng, NCTG tồn tại bất chấp mọi thứ phi lý, xét trên một logic thông thường: trước sau người làm báo không hề có kinh phí, không hề có thu nhập, CTV không hề có nhuận bút, tờ báo không hề có ai... chỉ đạo..., nhưng điều phi lý cuối cùng có lẽ lại là, trong môi trường báo chí & văn nghệ của các cộng đồng Việt Nam tại Đông Âu, những điều này thực ra không mấy phi lý :). Âu vậy cũng là chút khích lệ cho những ai còn đeo đuổi với tờ báo.

Bù lại, trong 7 năm qua, NCTG đã có được không ít bạn hữu thân thiết và chân thành từ khắp nơi. Những người bạn mà mỗi khi ngã lòng, mệt mỏi, nghĩ tới họ, người làm báo lại cảm thấy, công việc của mình dầu sao cũng có ích, và thấy như được an ủi. Có người bảo, báo "nghiệp dư", bé tí ti mà sao đặt cái tên "to" thế. Đến bây giờ thì có thể trả lời, tên "to", chẳng phải vì tờ báo "to", mà vì, ít nhất, như viên sỏi, như hòn đất, NCTG cũng đã kết nối được những người bạn...

Có lẽ vì thế - và nhờ những kỷ niệm ấy - mà đến giờ NCTG vẫn tồn tại, như một lời cám ơn đến tất cả...

(*) Ảnh trên là bìa số báo (giấy) cuối cùng.

Thôi nôi (2)

Bây giờ là 3 giờ đêm, cún và Thu Vân đã ngủ từ lâu, nhưng bố mẹ và cô Hà vẫn thức chong chong tán gẫu (cô Hà thì tay đánh máy thoăn thoắt, vừa liên hệ với "hậu phương nhớn" ở nhà, vừa giới thiệu cho mẹ cún một số topic nóng trên Tathy như "gái mạng", Thủy Top... với mục đích nâng cao dân trí, khai sáng... ;)).

Thế là từ hôm nay cún đã "có tuổi" (chữ của Mẹ 2Khoai). Lễ sinh nhật được... cử hành trang trọng, tuy nhiên, phải nói là như mọi tục lệ "man rợ" khác của Việt Nam như cưới hỏi, tang lễ..., nó ít nhằm phục vụ nhu cầu và sở thích của đương sự (là cún), mà chỉ chiểu theo sở thích của những kẻ ngoại vi (bố mẹ). Cún bị quần 1 trận nên thân, thay quần áo, vận com lê com táo, sơ mi, thắt cà vạt... rồi bị bắt đứng ngồi, cười cợt... rõ là nhọc (nhất là trong trạng thái mới ốm dậy, lại bị ngã lăn quay 1 cú, xước hết cả mặt mũi). Nên nét mặt hẳn nhiên không thể tươi, cử chỉ cũng không thể "chuẩn" như ý (bố mẹ), nhưng cái quan trọng là có được vài "bô" ảnh để vài chục năm sau, cún có thể giở ra xem; khi ấy, có thể bố mẹ không còn nữa, và cún có thể thấy buồn cười cho cái thói quen và ý muốn ấu trĩ và lạc hậu của bố mẹ, nhưng đó âu cũng là một kỷ niệm để con nhớ lại "ngày xửa ngày xưa"...

Cái đặc biệt trong vụ sinh nhật này của cún, ngoài bộ "Âu phục" củ rất oách (nhưng cún có lẽ sẽ không mặc thêm được lần nữa, vì áo sơ-mi lót trong đã chật căng, nhất là ở phần bụng ;)), thì là cái bánh ga-tô (nhân sô-cô-la), nặng có lẽ đến quá 3 ký, mà trung tâm là một cái poster hình Kungfu Panda.

Cái sáng kiến quái quỷ này xuất phát từ một buổi mẹ đãi chị Thu Vân xem chiếu bóng ngoài rạp: phim buồn cười quá khiến đến lúc về nhà Thu Vân còn lên youtube để xem lại một số đoạn, và mẹ thì rắp tâm phải làm cho cún 1 cái poster như thế nhằm dịp thôi nôi. Ý tưởng mà "mẹ phán" xem chừng đơn giản: ở đúng cái gót chân đá lên của cún (thủ vai Panda) là "1 số 1 to, sáng chói, tỏa hào quang, vừa có ý nghĩa tròn tuổi tôi, vừa tượng trưng năm-bờ-oăn" ;). Còn hàng chữ giả cầy dở Tây dở ta ở dưới - HAPPY BIRTHDAY NHẬT MINH - thì phải "chia làm hai dòng, lấy hệt theo mẫu của poster gốc, phối màu cũng vậy..." Chưa hết, cái poster ấy cần đặt lên "1 bánh ga-tô có hình cuốn sách mở, tương trưng cho... cuộc sống muôn màu, rộng mở" ;), "xung quanh là những hộp quà tặng (không được hoa vì cún là con trai, phải mạnh mẽ)"...

Tối kiến của mẹ cún rành mạch, tưởng dễ, mà khi bắt tay vào làm mới nhọc làm sao!

- Thứ nhất là thiết kế cái poster đã ngốn mất của bố cún và cô (chị?) Hồng Trang vài buổi tối. Bất cứ kiểu thiết kế tân kỳ nào của cô Trang (làm từ xa) đều bị mẹ có ý kiến là... chưa đạt ;). Sau đó, đến khi cô Trang kiệt sức rồi, mẹ cún sợ quá, phải chấp nhận 1-2 dạng cuối cùng. (Tuy nhiên, khi in ra thì thấy màu sắc quả là đẹp, đậm đặc, tươi tắn và hùng dũng lắm!)

- Thứ nhì là đi đặt bánh. Làm xong poster thì còn 1 tuần đến sinh nhật cún. Bỗng dưng, cả nhà lăn ra ốm và sau đó cún sốt đùng đùng, phải vào viện. Thế là đến... chiều thứ Sáu (5-12), giời mưa tầm tã, bố mới có thời gian đi kiếm chỗ đặt cho cún. Đến đâu, cũng nhận được cái nhìn khôi hài, đôi nơi còn mang màu sắc thương hại rõ rệt: "Ồ, anh đặt bánh hình thù theo sở thích thế này, cần... 7-10 ngày rộng dài mới được!"

Mà đến Chủ nhật là cún cần bánh rồi. :((

Cuối cùng, mãi mới có một nơi đưa ra được lời chào hàng khả dĩ. Nhu cầu cũng được giảm thiểu, sau một hồi điện đóm bàn bạc "viễn liên" từ tiệm bánh về nhà. Cuốn sách mở được thay bằng một cái bánh hình... vuông, hộp quà không có sẵn thì thay bằng lá xanh ("tượng trưng cho... sức trẻ, "cây đời mãi xanh tươi"... gì gì đó), và thêm những hạt ngọc rải xung quanh, với số lượng nghiêm ngặt theo con số 6-8 ;)

Bánh lấy chiều thứ Bảy, to đùng, phải tháo vài bộ phận tủ lạnh mới nhét vô được. Rốt cục, những thủ tục khủng khiếp như đốt pháo hoa, thổi nến... cũng xong xuôi, bố mẹ thở phào nhẹ nhõm vì đã chụp xong ảnh, cún được cởi bộ củ và lại tạm thời bị... tống vào cũi để các cô chú nếm bánh (khá ngon, may thay!) ;)

Dầu sao đi nữa, đây là lần đầu tiên mẹ cho con xơi bánh ga-tô và con ăn ngon lành (không hiểu mẹ xem được trong cuốn sách giời đánh nào đó, bảo trẻ em dưới 1 tuổi không được ăn ngọt/mặn, có hại, dù một tháng nay, lần nào bố mẹ ăn bánh trái cún cũng nhìn thèm thuồng, thương lắm...)

(Sẽ úp ảnh phóng sự sau, giờ đi ngủ đã, mắt díp rồi...)

Còn tiếp

Thôi nôi (3)

Mãi đến giờ mới úp được ảnh. Lý do rất kỳ quái, nói không ai tin: tự nhiên, toàn bộ ảnh trong folder (đề tài sinh nhật tối qua) đều bị cái trò bí hiểm là xem ảnh nhỏ (ảnh đại diện) thì là một hình, mà nhấn vào đó cho nó to lên (cả màn hình) thì lại là một hình khác. Hỏi các chuyên gia máy tính, ai cũng cười khẩy, ra cái điệu bố cún chắc say, hay lẩm cẩm, làm gì có chuyện ấy. May mà bên cạnh bố cún còn có những người khác, làm chứng cho sự ấy.

Kỳ cạch suốt mấy tiếng, thử đủ kiểu chả tìm ra lỗi gì - đành thực hiện một hạ sách là làm 1 cái folder mới, cọp hết ảnh về đó, thì không sao cả. Tuy nhiên, cứ ở folder cũ là ảnh có vấn đề... Hẳn nào, bọn Tây (Hung) cũng có câu "a technika kisördöge", gần như "hiện đại hại điện" nhà mình, nhưng thiên về ý kỹ thuật nó có những cái chả lường được.

Chùm ảnh sinh nhật của cún, dù đã dụng công, nhưng không có những cái như ý (kiểu nghệ thuật, tròn trịa, hàm tiếu, v.v...) Bù lại, được cái tự nhiên, nhất là vết xước quái quỷ trên mặt làm cún trông khó coi quá...

Ảnh minh họa trên cùng là cái mẫu "sách mở & poster" do mẹ cún nghĩ ra và bắt cô Hồng Trang thiết kế. Nhưng bất thành... ;)

Cún và chị Thu Vân thời "tiền thôi nôi"

Cuối cùng thì cái bánh ga-tô đầy tâm huyết của mẹ cún đã bị biến hình đơn giản thế này. Những hạt ngọc, thay vì "rải rác theo từng cụm, lấy con số 6 và 8 làm chủ đạo", đã bị rải đều xung quanh bánh ;)

Lũ trẻ phùng môi trợn má thổi bóng bay cho cún (mỗi quả bóng còn được viết những dòng chữ khác nhau, rất dụng công, kiểu "Yêu cún nhiều!", "Hoan hô cún", v.v...)

Cún quá chán đời khi bị bắt ăn vận lịch sự (hóa ra, Borat vẫn là cái thoải mái :))

"Kích cầu" mãi mà cún vẫn không tươi lên nổi...

Chờ đợi đặt con số 1 lên bánh

Chị Thu Vân cũng khổ sở với cún

Để cún ngồi yên, làm 1 bô ảnh bên bánh ga-tô không hề dễ: trước đó, cún đã đập một phát vào bánh, làm vẹo cả một góc

"Đêm pháo hoa là đêm pháo hoa..."

Lúc này mới thấy cún hơi tươi được một chút, vì lần đầu tiên thấy khói lửa ở khoảng cách rất gần

Cô Hà và bọn quỷ sứ nhà giời, đứa nào đứa nấy trông rất du thử du thực!

Thôi nôi (1)

Hôm nay là cún của bố thôi nôi đây!

Một năm trôi vèo, cún đã thành một chàng trai rất bình đẳng với mọi người trong nhà! Cún đã đi lại đĩnh đạc, ăn uống thì phóng khoáng: bất cứ thứ gì bố mẹ và chị ăn, là cún đều xơi được tuốt. Tất nhiên là cún hiếu động, con trai là vậy mà, và không chịu bằng lòng với giải pháp khi bố mẹ đã quá mệt mỏi, là tống cún vào cũi và để ti tỉ thứ đồ chơi trong đó. Vì cún chuộng tự do, cũng như bố vậy, và không chịu nổi "tự do trong lưu đày" (Đạt lai Lạt ma), ấy chết, tự do trong cũi :)

Mấy hôm trước, cún bị ốm một trận tơi tả, sốt sình sịch 3-4 ngày liền 39-40 độ, rồi giật đùng đùng khiến bố mẹ phải gọi cấp cứu vào viện. Về cái khoản sốt cao và giật này, thì bố và chị Thu Vân hồi nhỏ đều bị cả: mẹ cũng quen xử lý rồi, những khi ấy phải chườm lạnh lập tức và cho thìa vào miệng để khỏi cắn vào lưỡi. Nhưng, cũng như cụ Thụy của cún gần 40 năm trước đã lo cho bố, bây giờ bố mẹ cũng lo lắm, sao những dịp thế này, cún có bị ảnh hưởng gì về sau không? Cái ảnh hưởng nhỡn tiền của gần 1 tuần sốt ròng rã là cún gầy rộc đi, xanh xao và tiều tụy, làm mẹ xót xa lắm: ai đời mấy tháng mà chả lên cân gì cả (mặc dù bố đã giải thích liên hồi, là vận tốc tăng trưởng ở những tháng về sau nó phải chầm chậm thôi chứ, không thì cún bằng... bố à?)

(Sẽ viết tiếp, giờ phải chạy cái đã, bác Chung "đòi" đãi món xúp cá halászlé, mà bác nấu còn ngon hơn hiệu... :))

Ảnh minh họa: (Bên cái góc mà bố gọi là "góc học tập", còn mẹ gọi là "bãi rác", của bố) Cún hành hạ máy tính của bố.

Sống chết mặc bay

Nhân cô giáo Minh có nhu (yêu) cầu "ôn cố tri tân" 1 truyện ngắn nổi tiếng sáng tác cách đây tròn 90 năm, của ông chú Quang, phá lệ (là blog chỉ đăng tin, bài... "chính chủ"), bốt lại "Sống chết mặc bay" kèm một số tư liệu tham khảo "trích giảng văn học" để tập làm văn, nếu cần.

*

Nhà văn Phạm Duy Tốn (1883-1924) sinh ở Hà Nội, quê làng Phượng Vũ, huyện Thường Tín - Hà Tây. Năm 1901 sau khi tốt nghiệp Trường Thông ngôn, ông làm phiên dịch tại Tòa thống sứ Bắc Kỳ. Được một thời gian xin thôi để viết báo. Ông từng cộng tác với các báo "Đại Việt tân báo", "Nông cổ mín đàm", "Đông Dương tạp chí", "Lục tỉnh tân văn", "Nam Phong tạp chí", "Trung Bắc Tân văn". với các bút hiệu: Ưu Thời Mẫn, Thọ An, Đông Phương Sóc, Phạm Duy Tốn.

Phạm Duy Tốn là người "Tây học" cho nên chịu ảnh hưởng ít nhiều đến xu hướng viết văn. Nhìn chung truyện ngắn của ông phản ánh cuộc sống theo hướng hiện thực chủ nghĩa, sáng tác của ông tố cáo một số cảnh bất công độc ác dưới chế độ thực dân nửa phong kiến: ở thành thị là đồng tiền và lối sống cá nhân tư sản, phá hoại hạnh phúc gia đình gây ra lối sống bừa bãi, lường đảo, còn ở nông thôn là cuộc sống của người nông dân khốn khổ, bấp bênh vì lụt lội đói kém vì nạn quan tham coi rẻ mạng người. Tiêu biểu cho tinh thần tố cáo xã hội là truyện "Sống chết mặc bay". Ông là một trong số những người có công đầu phát triển thể loại truyện ngắn và nền văn xuôi hiện đại nước ta.

Tác phẩm chính: "Bực mình" (1914); "Sống chết mặc bay" (1918); "Con người Sở Khanh" (1919); "Nước đời lắm nỗi" (1919). Ngoài ra ông còn soạn "Tiếu lâm quảng ký" (3 tập) với bút hiệu Thọ An.

*

SỐNG CHẾT MẶC BAY

Gần một giờ đêm. Trời mưa tầm tã. Nước sông Nhị Hà lên to quá; khúc đê làng... thuộc phủ... xem chừng núng thế lắm, không khéo thì vỡ mất.

Dân phu kể hàng trăm nghìn con người, từ chiều đến giờ, hết sức gìn giữ, kẻ thì thuổng, người thì cuốc, kẻ đội đất, kẻ vác tre, nào đắp, nào cừ, bì bõm dưới bùn lầy, ngập quá khuỷu chân, người nào người ấy, lướt thướt như chuột. Tình cảnh này trông thật là thảm.

Tuy đánh trống liên thanh, ốc thổi vô hồi, tiếng người xao xác, gọi nhau sang hộ, nhưng xem chừng ai cũng mệt lử cả rồi. ấy vậy mà trên trời thời mưa vẫn tầm tã trút xuống, dưới sông thời nước cuồn cuộn bốc lên. Than ôi! Sức người khó lòng địch nổi với sức trời! Thế đê không sao cự lại được với thế nước! Lo thay! Nguy thay! Khúc đê này hỏng mất!... (1)

Ấy, lũ con dân đang chân lấm tay bùn, trăm lo nghìn sợ, đem thân hèn yếu đuối mà đối với sức mưa to lớn, để bảo thủ lấy tánh mạng gia tài; thế thời quan cha mẹ ở đâu?

Thưa rằng: Đang ở trong đình kia, cách đó chừng bốn năm trăm thước. Đình ấy cũng ở trên mặt đê, nhưng cao mà vững chãi, dẫu nước to thế nữa, cũng không việc gì.

Trong đình, đèn thắp sáng trưng; nha lệ lính tráng, kẻ hầu người hạ, đi lại rộn ràng. Trên sập mới kê ở gian giữa, có một mình quan phụ mẫu, uy nghi chễm chện ngồi. Xung quanh sập, bắc bốn ghế mây, bắt đầu từ phía hữu quan, thì có thầy đề, rồi lần lượt đến thầy đội nhất, thầy thông nhì, sau hết, giáp phía tay tả ngài, thì đến chánh tổng sở tại, cùng ngồi chầu bài.

Ngoài kia tuy mưa gió ầm ầm dân phu rối rít; nhưng trong này xem chừng tĩnh mịch nghiêm trang lắm, trừ quan phụ mẫu ra, mọi người không ai dám to tiếng. So với cảnh trăm họ đang vất vả lấm láp, gội gió tắm mưa, như đoàn sâu lũ kiến ở trên đê, thời ở trong đình rất là nhàn nhã, đường bệ, nguy nga: nào quan ngồi trên, nào nha ngồi dưới; người nhà, lính lệ như khoanh tay sắp hàng, nghi vệ tôn nghiêm, như thần như thánh. Thỉnh thoảng nghe tiếng quan phụ mẫu gọi: "Điếu, mày!" tiếng tên lính thưa: "Dạ"; tiếng thầy Đề hỏi: "Bẩm, bốc?" tiếng quan lớn truyền "ừ". Kẻ này: "Bát xách... Ăn", người kia: "Thất văn... Phỗng", lúc mau, lúc khoan, ung dung êm ái, khi cười khi nói, vui vẻ dịu dàng. Thật là tôn kính, xứng đáng với một vì phúc tinh...

Khi đó, ván bài quan đã chờ rồi. Ngài xơi bát yến vừa xong, ngồi khểnh vuốt râu, rung đùi, mắt đang mải trông đĩa nọ, bỗng nghe ngoài xa, tiếng kêu vang dậy trời đất... Mọi người giật nẩy mình, duy quan vẫn điềm nhiên, chỉ lăm le chực người ta bốc trúng quân mình chờ mà hạ. Vì ngài sắp ù to.

Có người khẽ nói:

- Bẩm, đê có khi vỡ!

Ngài cau mặt gắt rằng:

- Mặc kệ.

Rồi ngài xếp lại bài, quay gối dựa sang bên tay phải, nghiêng mình, bảo thầy đề lại:

- Có ăn không thì bốc chứ!

Thầy đề vội vàng:

- Dạ, bẩm bốc.

Vừa lúc đó, thì tiếng người kêu rầm rĩ, càng nghe, càng lớn. Lại có tiếng ào ào như thác chảy xiết; rồi lại có tiếng gà, tiếng chó, trâu, bò kêu vang tứ phía.

Bấy giờ ai nấy ở trong đình, đều nôn nao sợ hãi. Thốt nhiên một người nhà quê, mình mẩy lấm láp, tất tả chạy xông vào, thở không ra lời:

- Bẩm... quan lớn... Đê vỡ rồi!

Quan lớn đỏ mặt, tía tai, quay ra, quát rằng:

- Đê vỡ rồi!... Đê vỡ rồi, thời ông cách cổ chúng mày, thời ông bỏ tù chúng mày! Có biết không?... Lính đâu? Sao bay dám để cho nó chạy xồng xộc vào đây như vậy? Không còn phép tắc gì nữa à?

- Dạ, bẩm...

- Đuổi cổ nó ra!

Ngài quay vào, hỏi thầy đề:

- Thầy bốc quân gì thế?

- Dạ, bẩm con chưa bốc.

- Thì bốc đi chứ!

Thầy đề, tay run cầm cập, thò vào đĩa nọc, rút một con bài lật ngửa, xướng rằng:

- Chi chi!

Quan lớn vỗ tay xuống sập kêu to:

- Đây rồi!... Thế chứ lại!

Rồi ngài vội vàng xòe bài, miệng vừa cười, vừa nói:

- Ù! Thông tôm, chi chi nẩy!... Điếu mày!... (2)

*

Ấy, trong khi quan lớn ù ván bài to như thế, thì khắp mọi nơi miền đó, nước tràn lênh láng, xoáy thành vực sâu, nhà cửa trôi băng lúa má ngập hết; kẻ sống không chỗ ở, kẻ chết không nơi chôn, lênh đênh mặt nước, chiếc bóng bơ vơ, tình cảnh sầu thảm, kể sao cho xiết! (3)

"Nam Phong tạp chí", số 18, tháng 12-1918

***

Tham khảo:

"Sống chết mặc bay" (1918) là truyện ngắn nổi tiếng của Phạm Duy Tốn được xem là bông hoa đầu mùa của truyện ngắn hiện đại Việt Nam viết bằng văn xuôi tiếng Việt hiện đại.

- Đoạn 1: Từ đầu đến "hỏng mất" - Nguy cơ vỡ đê và sự chống đỡ tuyệt vọng của người dân
- Đoạn 2: Từ "Ấy... Điếu mày!" - Cảnh quan phủ và nha lại đánh tổ tôm khi "đi hộ đê"
- Đoạn 3: Còn lại - Cảnh đê vỡ nhân dân lâm vào cảnh thảm sầu

? Tại sao tác giả viết làng X, phủ X mà không gọi tên cụ thể như gọi tên con sông Nhị Hà? ("Gần một giờ đêm. Trời mưa tầm tã. Nước sông Nhị Hà lên to quá; khúc đê làng X thuộc phủ X xem chừng núng thế lắm, hai ba đoạn đã thẩm lậu rồi, không khéo thì vỡ mất".)

? Thời gian gần 1 giờ đêm, nghĩa là thời điểm khuya khoắt, bình thường mọi người đã ngủ say. Xác định thời gian nửa đêm như thế, tác giả muốn nói điều gì? ("Dân phu kể hàng trăm nghìn con người, từ chiều đến giờ, hết sức giữ gìn, kẻ thì thuổng, người thì cuốc, kẻ đội đất, kẻ vác tre, nào đắp, nào cừ, bì bõm dưới bùn lầy ngập quá khuỷu chân, người nào người ấy lướt thướt như chuột lột. Tình cảnh trông thật thảm".)

? Miêu tả cảnh tượng nhân nhân đang vật lộn căng thẳng vất vả đến cực độ trước nguy cơ đê vỡ, tác giả nhằm dụng ý gì? ("Tuy trống đánh liên thanh ốc thổi vô hồi, tiếng người xao xác gọi nhau sang hộ, nhưng xem chừng ai ai cũng mệt lử cả rồi. ấy vậy mà trên trời thời vẫn mưa tầm tã trút xuống, dưới sông thời nước cứ cuộn cuộn bốc lên. Than ôi! Sức người khó lòng địch nổi với sức trời! Thế đê không sao cự được với thế nước! Lo thay! Nguy thay! Khúc đê này hỏng mất".)

Hãy chọn đáp án đúng:
A. Nói lên thiên tai đang từng lúc giáng xuống đe doạ cuộc sống của người dân quê.
B. Nói lên sự thắng thế của con người trước thiên nhiên.
D. Nói lên sự yếu kém của thế nước trước thế đê.
C. Nói lên sự căng thẳng của quan phủ và bọn lính khi đi cứu đê.